Σελίδες

20 Μαΐου 2016

no.24: Άκου Ανθρωπάκο [Wilhelm Reich]

Listen, Little Man [1948]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 22 Ιουνίου 2016

[προτάθηκε από τον Γιώργο Σιδέρη]

... Έτσι ήταν πάντα τα πράγματα. Είναι καιρός πια οι άνθρωποι ν' αρχίσουν να γίνονται σκληροί, όπου χρειάζεται σκληρότητα, στη μάχη για την προστασία τους και την ελεύθερη ανάπτυξη τους. Κάνοντας αυτό, δεν θα χάσουν την ευγένεια τους αν παραμείνουν πιστοί στην αλήθεια. Υπάρχει ελπίδα στο γεγονός ότι, μεταξύ εκατομμυρίων εργατικών και ευπρεπών ατό-μων, υπάρχουν πάντα μόνο λίγοι βαριά άρρωστοι που προξενούν δολοφονικές βλάβες, διεγείροντας τα ζοφερά κι επικίνδυνα ένστικτα του "θωρακισμένου" ανθρώπου των μαζών, οδηγώντας τον στο οργανωμένο πολιτικό έγκλημα. Υπάρχει μόνο ένα αντίδοτο για τα μικρόβια της συγκινησιακής πανούκλας που καταλαμβάνει το άτομο της μάζας: το ίδιο του το συναίσθημα ζωής. Η ζωή δεν αποζητά τη δύναμη αλλά τη δίκαιη χρήση της μέσα στην κοινωνία. Στηρίζεται στις τρεις κολώνες, του έρωτα, της εργασίας και της γνώσης...

"Ο έρωτας, η εργασία και η γνώση είναι
οι αστείρευτες πηγές της ζωής· αυτές
που πρέπει να την κυβερνούν"

17 Μαρτίου 2016

no.23: Οι λέξεις [Jean - Paul Sartre]

Les Mots [1972]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 17 Μαΐου 2016

[προτάθηκε από τη Μαρίνα Μπούζη]


Σε αυτή την αριστουργηματική αυτοβιογράφηση των πρώτων δεκατεσσάρων χρόνων της ζωής του, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ο νομπελίστας φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας, αντιμετωπίζει τον εαυτό του με την ίδια ανελέητη ευθύτητα και οξυδέρκεια που χαρακτηρίζει και όλο του το έργο. Γεννημένος μέσα σε μια αγαπημένη, βιβλιόφιλη οικογένεια, ανατράφηκε από τη χήρα μητέρα του και το χαρισματικό παππού του, έχοντας μια παιδική ηλικία που χαρακτηριζόταν από τη μακρόχρονη, σχεδόν ερωτική σχέση του με την ανάγνωση. Άλλωστε, στο διάβασμα και κατόπιν στο γράψιμο βρίσκει τον μοναδικό του λόγο ύπαρξης: οι λέξεις είναι η μοναδική του πραγματικότητα.
Τελικά, το βιβλίο αυτό, σκιαγραφώντας την πρώτη και καθοριστική σχέση του μετέπειτα μεγάλου συγγραφέα με το διάβασμα και διαγράφοντας ολόκληρο το περιβάλλον όπου αναπτύχθηκε και διαπλάστηκε, ανιχνεύει και αξιολογεί ολόκληρη τη χρήση των βιβλίων και της γλώσσας στην ανθρώπινη εμπειρία.

26 Ιανουαρίου 2016

no.22: Τριλοβίτες [Breece d'J. Pancake]

The Sotries of Of Breece d'J Pancake [2015]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 15 Μαρτίου 2016

[προτάθηκε από την Βάσω Χόντου]

Τα δώδεκα διηγήματα του Μπρις Ντ' Τζ. Πάνκεϊκ αποτυπώνουν αριστοτεχνικά το αφιλόξενο φυσικό περιβάλλον και τις αντιξοότητες της ζωής στη γενέτειρά του, τη Δυτική Βιρτζίνια. Οι ήρωές του είναι αγρότες, ανθρακωρύχοι, ξεπεσμένοι πυγμάχοι, νέοι που ασφυκτιούν στην ύπαιθρο, άνθρωποι εγκλωβισμένοι που ξεσπούν σε πράξεις τυφλής βίας. Ο μελαγχολικός κόσμος του αποδίδεται με λιτή και κοφτή γλώσσα, που συχνά διανθίζεται με λυρισμό και σαρκαστικό χιούμορ.

14 Δεκεμβρίου 2015

no.21: Ντέμιαν [Hesse Hermann]

Demian [1919]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 14 Ιανουαρίου 2016

[προτάθηκε από την Ράνια Καραμπλιάνη]

Πέρα από την επιφανειακή διάκριση ανάμεσα στο καλό και στο κακό, στο «φωτεινό» και στο «σκοτεινό» κόσμο, ο νεαρός Εμίλ Σίνκλερ αναζητά την ολοκλήρωση, γυρεύει να βρει τον πραγματικό του εαυτό, καθώς περνά τα διαδοχικά στάδια της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας.

Ένας δρόμος κουραστικός, μια περιπέτεια του νου και της ψυχής, μια πορεία κοπιαστική. Στήριγμα, φίλος και οδηγός του ένας μεγαλύτερος μαθητής, ο Ντέμιαν. Μορφή άλλοτε θεϊκή, άλλοτε σατανική, συμβολίζει τον άνθρωπο, το μοναδικό και ξεχωριστό σημείο όπου συγκλίνουν τα φαινόμενα του σύμπαντος.
Ένα από τα σημαντικότερα και πιο αγαπητά μυθιστορήματα του μεγάλου νομπελίστα συγγραφέα.

Ο Ντέμιαν είναι το περισσότερο αυτοβιογραφικό έργου του Χέρμαν Έσσε. Γραμμένο το φθινόπωρο του 1917, περίοδο κατά την οποία ο συγγραφέας συνέχιζε τη ψυχαναλυτική του θεραπεία από τον δόκτορα Γ. Μπ. Λανγκ, βοηθό του Καρλ Γκούσταφ Γιούγκ, το μυθιστόρημα αφηγείται την επίμονη και σταδιακή υπαρξιακή μετάβαση ενός ατόμου από τον ασφαλή αλλά καταπιεστικό κόσμο της παιδικής ηλικίας στον επισφαλή αλλά με δυνατότητες πνευματικής και ψυχικής αυτοδιαχείρισης κόσμο των ενηλίκων. Ήρωας και αφηγητής, είναι ο Έμιλ Σίνκλερ, όνομα με το οποίο ο Έσσε υπέγραψε αρχικά και το βιβλίο του. Έμιλ Σίνκλερ λεγόταν κάποιος φίλος του γερμανού ποιητή και θεωρητικού του 18ου αιώνα Νοβάλις του οποίου το έργο είχε σαγηνεύσει τον Έσσε.
Η διαδρομή ωστόσο προς την ενηλικίωση και την αυτογνωσία είναι δύσβατη και γεμάτη παγίδες. Προστάτης και μέντορας του νεαρού Έμιλ είναι ένα άλλο, λίγο μεγαλύτερό του αγόρι, ο Μαξ Ντέμιαν, που με την αυτοκυριαρχία του, τις γνώσεις του και κυρίως την προσωπική του γοητεία, βοηθάει τον Έμιλ να αναλάβει τελικά τη διαχείριση της ίδιας του της ζωής. Βασιζόμενος, στα διδάγματα της γιουνγκικής θεωρίας των αρχετύπων, ο Έσσε καταδεικνύει τις ψυχικές δυνατότητες του ατόμου να καταλαγιάσει τα άγχη και τις εσωτερικές του συγκρούσεις και να γίνει ο άνθρωπος που πραγματικά είναι. Τοποθετημένο τις αρχές του 20ου αιώνα και στα πρώτα χρόνια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου το μυθιστόρημα αυτό του Έσσε λατρεύτηκε κυριολεκτικά από τους νέους της μεταπολεμικής Γερμανίας και όπου αλλού στον κόσμο μεταφράστηκε.

23 Νοεμβρίου 2015

no.20: Ο Ξένος [Albert Camus]

L' Entranger [1946]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 14 Δεκεμβρίου 2015

[προτάθηκε από τον Γιώργο Σπυράκη]

Ο Ξένος" είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Καμύ, ενδεικτικό των απόψεων του για το παράλογο. Όπως δε λέει ο Σαρτρ, το βιβλίο γράφτηκε για το παράλογο και ενάντια σ' αυτό.
Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, ο Μερσώ, αρνείται τη συμβατικότητα της καθημερινής ζωής και αδιαφορεί για τις συναισθηματικές και ηθικές αξίες της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει. Κατηγορείται όχι τόσο για το έγκλημα που έχει διαπράξει όσο για το ότι είναι τόσο διαφορετικός από τους ομοίους του, "ξένος" ανάμεσα τους.

4 Νοεμβρίου 2015

no.19: Η Τριλογία της Νέας Υόρκης [Paul Auster]

λήξη περιόδου ανάγνωσης: 23 Νοεμβρίου 2015

[προτάθηκε από τον Αντώνη Μαμαλάκη]

Ένας μυθιστοριογράφος που γράφει αστυνομικές ιστορίες με ψευδώνυμο αποφασίζει να παραστήσει τον -άγνωστό του- ντετέκτιβ Paul Auster. Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, παρακολουθεί έναν ηλικιωμένο κύριο -χωρίς να είναι βέβαιος ότι πράγματι πρόκειται γι’ αυτόν που θα έπρεπε να παρακολουθεί- στις βόλτες του στη Νέα Υόρκη, και σημειώνει με προσοχή τις διαδρομές του για να διαβάσει το μήνυμα που γράφουν τα βήματα του παρακολουθούμενου. Υπάρχει, όμως, πράγματι κάποιο μήνυμα σε αυτές τις διαδρομές ή μήπως ο ντετέκτιβ-που-δεν-είναι-ντετέκτιβ διαβάζει όπως θέλει τυχαίες γραμμές και σχήματα; Εκτός κι αν αρκεί αυτή του η ανάγνωση για να πάψουν οι γραμμές να είναι τυχαίες. 

Στην πιο συμβατική της εκδοχή, η νουάρ ιστορία έχει καθαρά διατυπωμένα ερωτήματα -κρυμμένα στην κάπνα, έστω- που εντέλει βρίσκουν απάντηση- και οι ήρωες μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο πολύπλοκοι, σάρκινοι ή χάρτινοι, πάντως η ταυτότητά τους -παρά τις εκάστοτε μεταμφιέσεις, αποσιωπήσεις, υπεκφυγές, παρά τα όποια τεχνάσματα του συγγραφέα- είναι καθαρή ή ξεκαθαρίζει όταν πια φτάνουμε στο τέλος: στη θέση του αγνώστου Χ μπαίνει ένα πρόσωπο. Στην οστερική εκδοχή του νουάρ, οι συνηθισμένες ερωτήσεις δεν παίρνουν απάντηση -δεν είναι καν οι κατάλληλες ερωτήσεις, αυτές που ενδιαφέρουν τον συγγραφέα- το «ποιος το έκανε;» μπορεί να είναι «τι σημαίνει ποιος;»- κι ίσως κι αυτός που ρωτάει να είναι ο ίδιος ένα ερωτηματικό. Με άλλα λόγια, εδώ το μυστήριο είναι η ίδια η καρδιά της ύπαρξης -και ως εκ τούτου, η αναζήτηση της λύσης συνεχίζεται πολύ μετά την τελευταία σελίδα.

Έτσι, ακόμα και η Νέα Υόρκη, σχεδόν μόνιμο φόντο στο έργο του Auster, είναι ταυτόχρονα μια απεικόνιση της πραγματικής πόλης, ένα σκηνικό, και ένα blue screen: μια ρευστή πόλη για ρευστούς ανθρώπους που κλειδώνονται σε κάποιο από τα αναρίθμητα δωμάτιά της ή που παρακολουθούν ο ένας τον άλλον κορνιζωμένοι σε αντικριστά παράθυρα, χωρίς τελικά να ξέρουν ποιος παρακολουθεί ποιον -ένα σύστημα ατελείωτων αντικατοπτρισμών- ένας καμβάς γεμάτος σχήματα για τα οποία δεν μπορείς να είσαι σίγουρος ότι δεν είναι τυχαίες γραμμές που τις διαβάζεις σαν σχήματα, όπως ο ντετέκτιβ-που-δεν-είναι-ντετέκτιβ.

20 Σεπτεμβρίου 2015

no.18: Ο Άνθρωπος στο Ψηλό Κάστρο [Philip K. Dick]

The Man in the High Castle [1962]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 03 Νοεμβρίου 2015

[προτάθηκε από την Μαρία Μανιάτη]

Αμερική, 1962. Οι ΗΠΑ έχουν χάσει τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τώρα βρίσκονται υπό κατοχή: η ναζιστική Γερμανία κατέχει το ανατολικό μέρος των πρώην ΗΠΑ και οι Ιάπωνες το δυτικό. Οι Αμερικανοί θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Η δουλεία έχει νομιμοποιηθεί ξανά. Οι ελάχιστοι Εβραίοι που κυκλοφορούν κρύβονται πίσω από ψευδώνυμα. Κανείς δεν έχει εμπιστοσύνη σε τίποτε. Οι πάντες, πριν από κάθε σημαντική απόφαση, καταφεύγουν στο Ι Τσινγκ!

Η κατάσταση είναι, στην κυριολεξία, απερίγραπτη: οι Γερμανοί έχουν δώσει "οριστική λύση" στο "πρόβλημα" της Αφρικής (υποβάλλοντας σε ολοκαύτωμα τον πληθυσμό της!), έχουν αποξηράνει τη Μεσόγειο για να την καλλιεργήσουν (!) και, τέλος, έχουν αποβιβάσει αστροναύτες στον Άρη! Τον γηραλέο, άρρωστο Χίτλερ έχει διαδεχτεί το δεξί του χέρι, ο «δήμιος» Μάρτιν Μπόρμαν, κι αυτόν με τη σειρά του ο Γκέμπελς!

Σ' αυτήν τη χαώδη κατάσταση της απόλυτης βαρβαρότητας κάποιοι συνεχίζουν απτόητοι να σχεδιάζουν με μυστικιστικό πάθος τον Όλεθρο, άλλοι επιχειρούν να επιβιώσουν πάσει θυσία, ξεπουλώντας όσο όσο το παραμικρό ίχνος της ανθρωπιάς τους, ενώ κάποιοι, λιγότεροι, επιμένουν να αντιστέκονται...

Ωστόσο, ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας (!) θέτει σε κίνδυνο την κρατούσα τάξη πραγμάτων: Η Ακρίδα κείτεται βαριά είναι ο τίτλος του, και σ' αυτό ο συγγραφέας, ούτε λίγο ούτε πολύ, παρουσιάζει νικητές τους Συμμάχους στον Παγκόσμιο Πόλεμο και ηττημένη τη Γερμανία! Κι ο συγγραφέας του βιβλίου, στο οπισθόφυλλο, κομπάζει ότι βρίσκεται άτρωτος και οχυρωμένος σ’ ένα ψηλό κάστρο κάπου στην ενδιάμεση, ουδέτερη ζώνη των Βραχωδών Ορέων...


Ανάμεσα στην οικτρή πραγματικότητα της ναζιστικής κατοχής και την "πραγματικότητα" της Ακρίδας ο κόσμος αρχίζει να αναρωτιέται: ποια είναι η αληθινή πραγματικότητα; Πού στ' αλήθεια παίζεται η Ιστορία;

13 Ιουνίου 2015

no.17: Η Μητέρα Του Σκύλου [Παύλος Μάτεσις]

[1992]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 15 Σεπτεμβρίου 2015

προτάθηκε από την Αλεξία Κωτσοπούλου


Μια γυναίκα τιμωρήθηκε. Το αποδέχεται. Και μετατρέπει μόνη της την τιμωρία σε ισόβια: την "ακινησία". Μια γυναίκα-"στάσις". Και γύρω της η βουή και τα πάθη, να τα ριπίζει η τρέλα μεταμφιεσμένη σε αμέριμνο πουλί. Η κόρη της, ως επανάσταση για την τιμωρία, μεταμφιέζει με ψευδώνυμο την πόλη που αδίκησε τη μητέρα της, επιθέτει ψευδώνυμο και στον εαυτό της, βαφτίζεται "Ραραού" και καταφεύγουν πρόσφυγες στην πρωτεύουσα. Θύμα, και όχι ηρωίδα του βιβλίου αυτού, η Ραραού εγκαθίσταται στο Μελόδραμα και στο Κωμικό. Την ανάγκασαν να πιστέψει ότι δεν της επιτρέπεται να είναι τραγική, τα πάθη της δεν ανέρχονται σε επίπεδο μεγαλοπρέπειας. Τελικά, όμως, η Τραγωδία, έστω και με σπασμένη κόθορνο, την επισκέπτεται και τη μυρώνει. Γύρω στις δύο γυναίκες, θολή στο βάθος μια χώρα αδέσποτη. Και πρόσωπα πολλά, που πιστεύουν ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε ως πρόσχημα για να γίνουν βιβλία τα δικά τους πάθη. Κατά τη διαδρομή του βιβλίου, οι λοιποί κάτοικοί του βαθμιαία ευτυχούν και εγκαταλείπουν ησυχασμένοι και το βιβλίο και τη Ραραού. Η χώρα παραμένει θολή και ακίνητη στο περιθώριο του βιβλίου. Το οποίο βιβλίο δεν αντέχει να παρακολουθήσει τη Ραραού ως το τέλος της: λιποταχτεί, την εγκαταλείπει να συνεχίσει μόνη της. Τελικώς, λάθος μου που την αποκάλεσα θύμα. Αφού άλλωστε μόνη της δηλώνει ευτυχής και επιτυχημένη. Δεν γνωρίζω τι απέγινε η Ραραού.

6 Μαΐου 2015

no.16: Εκείνη τη νύχτα [Chevy Stevens]

That Night [2014]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: ?
[προτάθηκε από την Θεοπίστη Σακκά]

Η δεκαοχτάχρονη Τόνι και ο φίλος της, ο Ράιαν, καταδικάστηκαν άδικα για το φόνο της μικρότερης αδελφής της.
Δεκαεφτά χρόνια αργότερα, η Τόνι επιστρέφει στον τόπο της, έτοιμη να συνεχίσει τη ζωή της και να αφήσει πίσω της το παρελθόν.
Θα διαπιστώσει πολύ σύντομα όμως ότι αυτό δεν είναι δυνατόν. Ο Ράιαν είναι πεπεισμένος πως μπορεί να ανακαλύψει την αλήθεια -η μητέρα της Τόνι εξακολουθεί να θεωρεί ένοχη την κόρη της- και οι παλιές της συμμαθήτριες που της είχαν κάνει κάποτε τη ζωή κόλαση ίσως να κρύβουν μυστικά που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί.
Προτού λοιπόν μπορέσει να προχωρήσει μπροστά, η Τόνι θα πρέπει να κάνει ένα τρομακτικό βήμα προς τα πίσω, στη φρίκη του παρελθόντος, ώστε να ξεσκεπάσει την αλήθεια και να "καθαρίσει" επιτέλους το όνομά της, πριν να είναι πολύ αργά.

4 Απριλίου 2015

no.15: Υδάτινη Χώρα [Graham Swift]

Waterland [1999]
λήξη περιόδου ανάγνωσης: 06 Μαΐου 2015
[προτάθηκε από τον Γιώργο Σιδέρη]


Ζούσαμε στο σπιτάκι του φύλακα στο φράγμα δίπλα στον ποταμό Λημ, που διαρρέει το Νόρφολκ και χύνεται στον Μεγάλο Ουζ. Και δεν χρειάζεται να πούμε, ότι η γη σ' όλην αυτήν την περιοχή είναι ίσια. Επίπεδη, με μια τέτοια μονοτονία, αρκετή να δημιουργήσει ανησυχία και αϋπνία σε κάποιον...

Κι όμως, αυτός ο τόπος, ο τόσο κανονικός, τόσο εκμηδενισμένος, τόσο εξημερωμένος και καλλιεργημένος, έπαιρνε μέσα στο παιδικό μυαλό μου τον πέντε-έξι χρόνων το σχήμα μιας άδειας ερημιάς. Εκείνες τις νύχτες που η μητέρα μου αναγκαζόταν να μου λέει ιστορίες, μου φαινόταν πως, ζώντας στο σπιτάκι του φύλακα δίπλα στο φράγμα, ήταν σαν να ζούσαμε στη μέση του τίποτα· κι ο θόρυβος από τα τραίνα που περνούσαν [...] έμοιαζε με το βρυχηθμό κάποιου τέρατος που μας περικύκλωνε μέσα στην απομόνωσή μας.
Παραμυθένιος τόπος παρ' όλα αυτά.

H "Υδάτινη χώρα", κράμα αυτοβιογραφικής μυθιστορίας, οικογενειακού χρονικού και ηθογραφίας, χαιρετίστηκε από την κριτική ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης αγγλικής πεζογραφίας. H "Yδάτινη χώρα", οι ελώδεις εκτάσεις της Fenland, γενέθλιος τόπος του αφηγητή, θα πυκνώσει με τις κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις της σύγχρονης Αγγλίας και θα μεταστοιχειωθεί σε τοπίο της φαντασίας και του εφηβικού έρωτα, όπου ωστόσο ελλοχεύουν ο θάνατος, η ενοχή και η τρέλα.